تندیس مهر باستان

كوچ نشيني هخامنشيان

هخامنشيان عادت باستاني كوچ كردن را فراموش نكردند، و معمولاً همه سال را در يك جا به سر نمي بردند، بلكه برحسب اقتضاي آب و‌هوا، هرفصلي را در يكي از پايتخت‌هاي خود سر مي كردند. درفصل سرما،دربابل و شوش اقامت داشتند، و درفصل خنكي هوا به همدان مي رفتند كه دردامنه كوه الوند افتاده بود وهواي لطيف و تازه و خنك داشت. اين سه شهر«پايتخت»به معني اداري وسياسي واقتصادي بودند،اما دوشهرديگرهم بودند كه«پايتخت آئينيِ» هخامنشيان بشمار مي رفتند، يكي پاسارگاد كه درآنجا آيين وتشريفات  تاجگذاري شاهان هخامنشي برگزار مي شد، و ديگري «پارْسَهْ» كه براي پاره اي تشريفات ديگر به كار مي آمد. اين دو شهر«زادگاه» و «پرورشگاه» و به اصطلاح «گهواره» پارسيان به شمار مي رفت، و گوربزرگان و نام آوران آنان درآنجا بود واهميت ويژه اي داشتند؛ به عبارت ديگر، اينها مراكز مذهبي ايرانيان هخامنشي بودند، مانند اورشليم و واتيكان، كه نظر به اهميت آييني خود، مركزثقل بسياري از حوادث بوده اند. البته ازاين دو تخت جمشيد بيشتر اهميت داشته است و به همين دليل، اسكندرمقدوني آنرا به عمد آتش زد تا گهواره و تكيه گاه دولت هخامنشي را ازميان ببرد و به ايرانيان بفهماند كه ديگردوره فرمانروايي آنان به سرآمده است. نام اصلي اين شهر پارْسَهْ بوده است كه ازنام قوم پارسي آمده است و آنها ايالت خود را هم به همان نام پارس مي خواندند. پارسه به همين صورت در سنگ نوشته خشيارشا برجرز درگاهاي «دروازه همه ملل» نوشته شده است، و درلوحه هاي عيلامي مكشوفه ازخزانه و باروي تخت جمشيد هم آمده است. يونانيان ازاين شهر بسيار كم آگاهي داشته اند، به دليل اينكه پايتخت اداري نبوده است، و در جريان هاي تاريخ سياسي ، كه مورد نظريونانيان بوده، قرارنمي گرفته. به علاوه، احتمال دارد كه به خاطراحترام ملي و آئيني شهر پارسه، خارجيان مجاز نبوده اند به مكانهاي مذهبي رفت‌‌ وآمد كنند و در باب آن آگاهي‌هايي به دست آورند؛ همچنان  كه تا پايان دوره قاجار، سياحان اروپايي كم‌تر مي‌توانستند در باب مشاهد و امام‌زاده‌هاي ايراني تحقيق كنند. بعضي گمان كرده‌اند كه در برخي از نوشته‌هاي يوناني از پارسه به صورت پارسيان persai   و يا شهر پارسيان Persia نام رفته است، اما اين گمان مبناي استواري ندارد.